Lupus en De medische praktijk
23. Lupus Erythematosus en Allergie
Lupus Erythematosus en allergie
prof. Dr. F.C. Breedveld, reumatoloog, LUMC, Leiden
De allergische reactie
Een allergische reactie op een medicijn is een actieve immuunrespons op een medicijn dat ingenomen wordt. Soms gebeurt het dat zo'n reactie van het immuunsysteem optreedt in bijzondere situaties. Bijvoorbeeld, iemand krijgt een medicijn voorgeschreven en daar maakt het immuunsysteem antistoffen tegen. Dat gebeurt heel vaak, maar een deel van de patiënten bij wie dat gebeurt krijgt daar, als gevolg van die immuunrespons, bijwerkingen van.
De bijwerkingen kunnen zijn: vlekken op de huid, zwellingen die in het gezicht en in het keelgebied ontstaan. Van allergische reacties op voedingsmiddelen raken de darmen van slag. In de luchtwegen leidt het tot benauwdheid (kramp van de spieren in de luchtwegen, bijvoorbeeld een astmatische aanval) en vaak raken de ogen geïrriteerd. Dat kunnen allemaal uitingen zijn van een allergische reactie. Dit zijn de meest bekende, maar er zijn er veel meer.
Er is geen orgaan in het lichaam dat niet op de een of andere manier betrokken kan raken bij een allergische reactie.
Allergische reacties en Lupus
Lupus is een autoimmuunziekte bij uitstek. Het is een ziekte behorend bij de reumatische ziekten, waarbij het lichaam zich richt tegen allerlei lichaamseigen componenten.
RA (Reumatische Artritis) is een meer frequent voorkomende ziekte. Het is een auto-
immuunziekte waarbij het immuunsysteem zich richt tegen de gewrichten. Dit is een chronische, heftige gewrichtsontsteking, wat leidt tot gewrichtsdestructie. Mensen die dat hebben kunnen ziekteverschijnselen in meerdere organen hebben, maar dat staat bepaald niet op de voorgrond. Bij SLE is dat omgekeerd. Bij SLE komen ook wel gewrichts-aandoeningen voor maar die staan niet op de voorgrond. Er ontstaan meer afwijkingen in de organen. Er ontstaan auto-immuunreacties tegen veel lichaamseigen componenten. Daarbij gebeurt hetzelfde als bij het mechanisme van de allergie, alleen hoeft de stof niet van buiten te komen zoals bij de allergische reacties, maar het is het lichaam zelf.
Omdat antilichamen in het bloed blijven circuleren en in elk orgaan terecht kunnen komen, kan dat ontstekingen in organen of kleine bloedvaatjes veroorzaken met alle gevolgen van dien. SLE is een ingewikkelde ziekte. Het is een proces dat zich in het hele lichaam kan afspelen.
De ziekte SLE kan onderverdeeld worden in:
- een ontremming van het immuunsysteem, en
- overactiviteit van de vorming van antilichamen tegen alles en nog wat.
Tevens kunnen in een situatie van een allergie, ziekteverschijnselen ontstaan als gevolg van een ongewoon hoge immuunreactie als reactie op iets van buitenaf.
Als je SLE hebt en je doet een infectie op, dan is die antilichaam-respons in zo'n situatie al hoog. In zo'n, niet tegen het lichaam zelf gerichte, situatie zie je dat het immuunsysteem van SLE patiënten zeer actief is.
Voor een allergische reactie gaan SLE-patiënten meestal naar de arts bij wie ze voor de SLE onder controle zijn. Het is essentieel dat op de voorpagina van de status van SLE patiënten de bijwerkingen van medicijnen genoteerd worden. Het gaat dan in de eerste plaats over antibiotica. Bij antibiotica-reacties ontstaan de bekende huidafwijkingen, jeuk en darmintolerantie. Op de tweede plaats kunnen allergische reakties ontstaan op NSAID’s: aspirine-achtigen bijvoorbeeld Brufen, Indocid, Voltaren.
Relatie tussen allergie en Lupus
De relatie tussen allergie en de ziekte zelf heeft twee onderwerpen:
* Als je een allergische reactie hebt, bijvoorbeeld vlekjes op de huid, benauwdheid of
diarree, hoe verhoudt zich dan de allergische aanval tot de ziekte?
Het is een bekend fenomeen dat zo'n allergische reactie de ziekte kan doen
opvlammen. De allergische reactie is een prikkel in het immuunsysteem en kan
aanleiding geven tot het opvlammen van de ziekte, meestal in de vorm waarmee de
patiënt bekend is.
*De relatie tussen medicijn en het ontstaan van SLE. Er zijn een paar medicijnen waarvan bekend is dat je er Lupus van kunt krijgen.
Dat zijn middelen die door de cardioloog gebruikt worden om hartritme stoornissen
te behandelen en verschillende antibiotica. Het is bekend dat als gevolg van gebruik
van deze middelen een SLE-achtig ziektebeeld op gang kan komen. Als je met de
medicijnen stopt verdwijnen de verschijnselen. Het geeft dus een milder ziektebeeld
dan de SLE.
Wat kan een SLE patiënt doen?
* In de eerste plaats zorgvuldig omgaan met medicijnen. Dat geldt voor iedereen,
maar toch in het bijzonder voor de SLE-patiënt.
* Wees bewust van de mogelijkheid van allergische reacties. SLE-patiënten, zeker die
Prednison of Imuran gebruiken, hebben meer kans op infecties. Documenteer op
welke antibiotica allergische reacties komen.
* Reageer je allergisch op medicijnen dat moet je met het middel stoppen;
de reactie kan nog 4 tot 6 dagen na het stoppen doorweken.
Wat kan de arts doen?
Er zijn nog een aantal mogelijkheden om zo'n reactie te couperen. Soms moet je iets doen om die allergie te onderdrukken. Daar bestaan middelen voor, met bijvoorbeeld prednison kan een allergische reactie binnen een paar uur onderdrukt worden. Als de zwelling fors is dan worden hoge dosis prednison intraveneus toegediend.
Allergische reakties op vaccinaties
Voor vaccinaties geldt hetzelfde: het inspuiten van een stof die lijkt op een micro-organisme, niet in levende vorm. Je hoopt dat het immuunsysteem het herkent en er wat mee doet.
Dan is het getraind en op het moment dat het echte micro-organisme (bijvoorbeeld het griepvirus) er aan komt heb je weerstand.
Daarbij geldt dan ook dan het immunologische antwoord van een SLE patiënt zo heftig kan zijn dat men ziek wordt van zo'n vaccinatie. Als een SLE-patiënt de ervaring heeft wekenlang van slag geweest te zijn vanwege een vaccinatie dan kan aangenomen worden dat het mechanisme te heftig is geweest. Dat levert dan meestal lokale klachten op zoals pijn, griepachtig gevoel, koorts en moeheid. Als het zo heftig is dat men er ziek van wordt, dan moet de behandeling gestopt worden. Dit laatste is bij de doorsnee Lupus patiënt niet het geval.
----